Trong một lần có mặt trong một khóa học đông người tham dự, tôi nhìn thấy diễn giả vung mạnh tay, rồi nói rất dõng dạc, đầy tự hào rằng “Hãy nhìn đi, đây chính là sản phẩm của tôi”. Cả hội trường dồn ánh mắt theo cánh tay của diễn giả và nhìn thấy một người phụ nữ đang khóc. Người ấy gọi diễn giả là “Mẹ”, cho dù bản thân hơn tuổi người diễn giả tương đối nhiều. Tôi sửng sốt.
Mẹ ở đây biểu trưng cho điều gì? Người ta kính trọng đến mức gọi mentor là Mẹ ư? Tiếng Việt giàu và đẹp nên có sự phân định rõ ràng giữa Công ơn sinh thành dưỡng dục của Cha Mẹ và Công ơn dạy dỗ dìu dắt của Thầy Cô. Bởi vậy mà ta thấy ở đâu Thầy Cô vẫn là Thầy Cô, Cha Mẹ vẫn là Cha mẹ. Thầy cô có thể coi như là cha mẹ thứ hai, người dìu dắt vượt qua được khó khăn nhưng người Việt không dùng từ Mẹ để gọi một người “Cô” ít tuổi hơn mình vì coi việc gọi sai danh xưng như vậy là “làm tổn thọ” người khác. Dẫu là thân tình, cảm kích, sử dụng đúng ngôn từ vẫn tạo ra cái thiện lành, tử tế.
Con người là sản phẩm của sự giáo dục. Nhìn vào sản phẩm sẽ biết được tác giả. Vậy diễn giả khi giới thiệu sản phẩm đặc biệt này là để chứng tỏ với khán giả điều gì đây? Sự hãnh diện đó là dựa vào điều gì? Xét về bổn phận của người mentor, một khi đã nhận lấy trách nhiệm dẫn dắt thì bản thân cần phải đi đúng hướng và phải định hướng cho người đồng hành đi cho đúng hướng phát triển của họ. Nhưng, với biểu hiện hành vi của sản phẩm giáo dục đặc biệt này, với tôi, chỉ chứng tỏ thầy trò họ đang không làm những điều lẽ ra phải làm. Coachee đang lầm tưởng bổn phận của mình với mentor. Mentor thì làm gì? Dẫn người ta đi đúng đường hay là cho người ta mù quáng hơn?
Kant từng nói, “Con người chỉ có thể trở thành người là nhờ giáo dục. Con người là những gì được giáo dục tạo nên”. Do vậy, nhìn vào cả thầy và trò sẽ nhìn ra được những gì hành trình giáo dục ấy bộc lộ rõ. Tôi buồn và thương cho hai người đang ôm nhau trên sân khấu. Nhìn mọi người vỗ tay rào rào, tôi biết mình không thể hòa vào đám đông ấy được nữa.
